خوش آمدید

جستجو

تبلیغات





معده

     

    پیامبر گرامی اسلام (صلّی الله علیه و آله و سلّم) میفرمایند: «الْمَعِدَهُ بَیْتُ کُلِّ دَاءٍ وَ الْحِمْیَهُ رَاْسُ کُلِّ دَوَاء: معده خانه همه دردهاست و پرهیز، سرسلسله همه داروها.» (بحارالانوار، ج۵۹، باب۸۹)

    این حدیث از آنجاکه از حضرت ختمی مرتبت (صلّی الله علیه و آله و سلّم) -و با عبارات مشابه از بعضدیگر حضرات معصومین علیهم السّلام-صادر شده است جای هیچ گونه شک و شبهه ای ندارد؛در واقع اگر نبوداراده ضعیف ما مردمان این دوره و زمانه و عادتمان به خوردن چرب و شیرین، می شدتقریباً به همه بیماران به جای یک انبان دارو، تنها یک برگه رژیم غذایی داد و بااطمینان شاهد روند بهبودی آنها بود. به هر حال به نظرمیرسید که از جمله قدمهای اولدر راه تحقق چنین اتفاقی، شناخت منطق حاکم بر رفتارهای معده است.

    معده چگونه کار می کند؟

    یکی از اساتید، یک جملهبه ظاهر ساده در مورد عملکرد معده فرمودند و آنهم این که:«عملکرد معده مانند یک کوره یاتنور است.» این مقاله یک هدف دارد و آن هم این که این جمله را به زبانی ساده تبیینکند تا تقریباً همه افراد بتوانند درک نسبتاً صحیحی از مشکلات معده خود داشتهباشند.

    گفتیم که معده دربدن انسان، نقش کوره یا تنوری را دارد که غذاها، سوخت آن را تشکیل می دهند. آتشاولیه این تنور، حرارت اولیه معده است که با هجوم خون به عروق معده پس از ورود غذابه آن تامین می شود و حاصل آن، هضم غذا(سوختن هیزم ها) و تولید حرارت و انرژی برایمصرف در بدن است. بر اساس همین منطق ساده اکثر رفتارهای معده قابل درک است. کافیاست که عوامل موثر در کارکرد بهتر یک کوره یا تنور را فهرست کنیم و آنها را بررفتارهای معده منطبق کنیم:

     

    ۱- هر قدر هیزمی که داخل یک تنور انداختهمی شود؛ به قطعات کوچکتری تقسیم شود؛ شعله بهتری حاصل خواهد شد و هیزم ها زودترخواهند سوخت. هیزم معده، غذاست؛ پس هر قدر غذا به قطعات کوچکتری خرد شود؛ سوختنآن(بخوانید هضم آن) آسانتر می شود. بنابراین هر قدر غذا بیشتر جویده شود بهتر همهضم خواهد شد. به عکس، اگر هیزم های خیلی درشت در تنور بیاندازیم، عمل سوختن بااختلال مواجه می شود و حاصل آن چوبهای نیم سوخته و مقدار زیادی دود خواهد بود. درصورت مصرف غذایی که خوب جویده نمی شود هم مقدار زیادی غذای خوب هضم نشده(نیم سوخته) و نفخ و باد(دود) به وجود می آید.

     

    سوال:چرا بسیاری از ما، علیرغم نجویدنغذا، احساس نامطلوبی در معده نداریم؟ جواب این سوال بسیار ساده است. تا وقتی کهمعده از قدرت و قوّت کافی برخوردار است به خصوص در سنین کودکی تا اواخر جوانیحرارت اولیه بسیار بالایی دارد که تا حد زیادی غذاهای خوب جویده نشده را نیز در آتشخود می سوزاند؛ ولی هر قدر که سن فرد بیشتر می شود؛ قدرت معده تحلیل می رود ومشکلات، خودنمایی می کنند. همچنین در این سنین، به علت قدرت بالای روده ها و کبد،مواد خوب هضم نشده معده، تحمل می شوند؛ ولی به تدریج، تجمع این مواد در بدن،مشکلاتی را به وجود می آورد که آرام آرام، خود را نشان می دهند. بنابراین هر کس درهر سن و هر وضعیتی، از نجویدن غذا، دچار زیان خواهد شد.

    * یک تجربه:بسیاری از بیماراندیابتی تنها اگر همین دستور ساده؛ یعنی خوب جویدن غذا را رعایت کنند، کاهش قند خونرا تجربه می کنند. برخی بیماران را دیده ایم که تنها با کشیدن چند دندان و مشکل درجویدن غذا، از صف افراد سالم به خیل انبوه بیماران دیابتی پیوسته اند. شاید بتواناین را به عنوان یک تیوری خام پذیرفت که یک علت مهم افزایش بیماران دیابتی درایران، عادت ما به سریع خوردن غذاست.

    ۲- مقدار هیزمی که داخل یک تنور می ریزیمباید با حجم و ظرفیت تنور متناسب باشد؛ به همین ترتیب، مقدار غذای ورودی معده بایدمتناسب با حجم آن باشد و گرنه باز هم حکایت تخریب معده، نیم سوز شدن غذا، تولیددود(نفخ) و تکرار خواهد شد. از آنجا که معده تنوری هوشمند است که با مراکز هوشمنددیگر مثل مغز هم مرتبط است؛ میزان مناسب سوخت را خودش تعیین می کند. این مقدارهمان است که در احادیث حضرات معصومین(علیهم السلام) به «قبل از سیری» تعبیر میشود. بنابراین همان گونه که یک تنور یا کوره پر از سوخت، خفه می شود و نخواهد سوخت؛ یکمعده انباشته از غذا هم قادر به هضم صحیح غذا نخواهد بود.

    ۳- فرض کنیم مقداری هیزم نازک و ترکه ای،مقداری چوب متوسط، مقداری هم کنده کلفت داخل یک تنور بیاندازیم. برخی از این هیزمها تر باشند و بعضی خشک، آیا تنور قادر به تولید آتش مطلوب است؟ اگر زود به سراغتنور برویم، هیزم های نازک و خشک، سوخته اند ولی هیزم های کلفت تر و مرطوب، یا نیمسوزند یا هنوز شروع به سوختن هم نکرده اند؛ و اگر دیر به تنور سر بزنیم؛ هیزم هاینازک و خشک کاملاً خاکستر شده اند و از بین رفته اند و هیزم های کلفت و مرطوبکماکان در حال سوختن. این دقیقاً همان بلایی است که با خوردن غذاهای رنگارنگ بر سرمعده ما می آید. معده باید غذا را هضم و ماده حاصله را به تدریج از خود خارج کند؛اما وقتی با ملغمه ای از غذاها مواجه می شود که نیاز به زمانهای متفاوت هضم و میزانهای گوناگون حرارت برای پختن دارند؛ چه باید کند؟ اگر دهانه معده بر اساس غذاهایزود هضم گشوده شود؛ مقدار زیادی از غذاهای دیر هضم، به صورت خام از معده خارج میشوند و بر عکس، بنابراین هر قدر که تنوّع غذاهای سفره کمتر باشد؛ معده ما سالم ترخواهد بود. این همان چیزی است که در احادیث متبرّک معصومین(علیهم السلام) از آن به «کفایت یک خورش» تعبیر می شود.

    ۴- آتش نیاز به اکسیژن دارد. هر آتشی کهدچار کمبود اکسیژن شود؛ ناقص می سوزد یا خاموش می شود. گفتیم که اکسیژن رسانی بهتنور معده را عروق خونی بسیار زیاد موجود در جداره آن به عهده دارند. حال اگر به هردلیلی، خون رسانی به معده کم شود؛ هضم غذا دچار مشکل می شود. به عکس هر قدر توجهخون به سوی معده بیشتر شود؛ غذا راحت تر هضم می شود. با این حساب:

    ۱-۴-غذا خوردن در حال استرس که فرامینمغز، خون را متوجه ارگانهای دیگر می کند؛ باعث سوء هاضمه می شود؛ چنانکه اکثر مااین تجربه را داریم. پس خوردن غذا در حال آرامش از ضروریات است.

    ۲-۴- اسلام تاکید زیادی به استراحت ودراز کشیدن(والبته نه خوابیدن) پس از غذا نموده است. علت این دستور نیز واضح است. بدن در این فرصت آرامش، امکان می یابد که خون را از مناطق مختلف بدن به سوی معدهگسیل کند و غذا را هضم کند.

    ۳-۴- توجه به نکات فوق، یکی از اسراردستور مهم اسلام مبنی بر پرهیز از خوردن غذا در میانه روز یعنی همان وعده ناهاررا روشن می کند. در طول روز که جسم و روح بیشترین اشتغال و کمترین آرامش را دارند؛سهم معده از خون رسانی به حداقل می رسد. بنابراین غذا خوردن در این حال مضر است وباید آن را محدود به دو وقت آرامش یعنی صبح و شب(صبحانه و شام) نمود.

    ۵- آیا کسی را دیده اید که قبل از روشنکردن یک تنور، آن را خیس کند؟ یا در هنگام برافروخته شدن آتش، روی آن آب بریزد؟طبیعتاً چنین کسی از نظر ما نمی تواند آدم صحیح العقلی باشد! اما جالب اینجاست کهاین کار را بسیاری از ما به طور روزمره انجام می دهیم. یعنی قبل از روشن کردن تنورمعده(قبل از شروع غذا) یا پس از برافروختن آتش در آن(حین و پس از غذا خوردن) آن رااز مایعاتی مثل آب، دوغ، نوشابه، چای و مانند آنها پر می کنیم. طبیعتاً در چنینحالتی، هضم غذا ناقص خواهد بود و در عین حال مقادیر زیادی دود(نفخ) هم به وجود میآید. به همین جهت بسیار ضروری است قبل از غذا خوردن(از حداقل نیم ساعت قبل)، در حینتغذیه و پس از آن(حداقل تا دو ساعت و نیم بعد از تغذیه، یعنی زمان تخلیه معده وخاموش شدن آتش آن) از مصرف مایعات پرهیز کنیم. به تجربه برای بنده ثابت شده است کهمصرف مایعات به همراه غذا از بدترین اتفاقات ممکن برای معده است.

    یک مثال:اگر یک ظرف چینی را روی حرارت آتشقرار دهید و سپس روی آن مقداری آب خنک بریزید؛ ظرف متلاشی خواهد شد. مطمین باشید کهخوردن مایعات به همراه غذا، همین بلا را بر سر معده شما خواهد آورد؛ اما به خاطرنجابت معده! چند سالی طول می کشد تا متوجه وضعیت نابسامان آن شوید.

    ۶- برای روشن کردن مجدد تنور، بایدخاکسترهای قبلی را از آن تخلیه کرد؛ به همین دلیل ساده باید یبوست بیمار را به خوبیدرمان کرد تا بتوان انتظار کارکرد خوبی از معده داشت.

    نکته:به همین دلیل ساده فوق، اگرهمراه با داروهای تقویت معده، در صورت ضرورت، داروهای ملین مناسب هم تجویز شوند؛اثر بخشی داروهای مقوی معده بسیار زیاد خواهد شد.

    ۷- اگر تنور خوبنمی سوزد می توانیم کمی سوخت قوی به آن اضافه کنیم(مثل ریختن نفت روی هیزم). نقشداروهایی مانند زیره و عسل در درمان مشکلاتی مانند نفخ و زخم معده هم از این سنخاست.

    ۸- هر چند وقت یک بار باید مدتی را بهتعمیرات اختصاص داد. این یعنی همان ضرورت ساده روزه داری یا پرهیز غذایی در هنگامبیماری ها.

    ۹- گفتیم که معده به سان یک کوره باهوشعمل می کند. بنابراین وقتی که سرد می شود؛ خود به خود مطالبه سوخت جدید می کند. بههمین جهت کسی که معده سردی دارد یا غذاهای با طبع سرد مصرف می کند زودتر گرسنه میشود تا کسی که معده گرمی دارد یا گرمی مصرف می کند. علت وجود اشتهای کاذب یا ریزهخواری در بعضی افراد هم همین سردی معده است که با مصرف داروهای گرمی بخش معده برطرف می شود.

    ۱۰-شاید برای عده ای این سوال مطرح باشدکه چرا خوراکی هایی مثل سماق، گردغوره، لیموعمانی و برخی موارد دیگر که مزه ترشیدارند و طبیعتاً طبع سردی دارند، به هضم غذا کمک می کنند؟ با توجه به اینکه طبقمطالب فوق، سردی و آتش با هم سر مخالفت دارند. توجیه ساده این مساله آن است که درستاست که طبع این خوراکی ها سرد است؛ اما به لحاظ رطوبت، اینها خوراکی های بسیار خشکیهستند؛ یعنی طبع آنها سرد و خشک است. به همین جهت عملاً نقش یک هیزم مناسب و آمادهسوخت را دارند که به کمک آتش اصلی معده خواهند آمد و غذا را هضم میکنند.

    ۱۱- اگر هیزم ها را قبل از آتش زدن کمیآغشته به ماده ای مثل نفت یا بنزین کنیم، چه خواهد شد؟ این همان اتفاقی است که درهنگام خوردن غذا با دست به وجود می آید. در واقع یکی از حکمت هایی که برای توصیهاسلام مبنی بر خوردن غذا با دست مطرح می شود آن است که سر انگشتان ما منبع سرشاریاز انرژی هستند و این انرژی قابلیت انتقال دارد.(این نکته ساده، پایه اصلی انرژیدرمانی است). وقتی غذا با دست خورده شود؛ مقدار زیادی انرژی از سر انگشتان فرد بهغذا منتقل می شود و حداقل نتیجه این مساله آن است که هضم غذا بسیار بهتر صورت میگیرد. اگر باور ندارید؛ امتحان کنید. بسیاری از کسانی که دچار سوء هاضمه هستند؛ اگرغذا را با دست بخورند؛ احساس بهبودی را تجربه خواهند کرد.

    ۱۲- اگر هیزم ها یکدست نیستند، اولنازکترها را آتش می زنیم؛ بنابراین، اول غذاهای سهل الهضم و بعد بقیه غذاها را مصرفمی کنیم.

    ۱۳- اگر دیواره و خود تنور، خیس باشد؛مشکل به وجود می آید. به همین دلیل هم هست که افراد بلغمی که میزان رطوبت بالاییدارند؛ اغلب از مشکلات گوارشی رنج می برند.

    ۱۴- انعطاف تنور معده در مقابل نوساناتفاحش دما محدود است؛ این نکته ساده علّت تاکید احادیث شریف بر پرهیز از خوردن یکباره آب در حال تشنگی(که حرارت معده و کبد بالاست)؛ را روشن می کند. پرهیز از مصرفغذاهای بسیار گرم و بسیار سرد نیز به همین گونه توجیه می شود.

    ۱۵- وقتی که آتش یک تنور خیلی شعله وراست بهتر است که برای خاموش کردن آن کمی صبر کنیم؛ کم کم سوخت تنور تمام می شود وآتش خود به خود خاموش و تنور سرد می شود. اگر روی چنین آتش فروزانی آب بریزیم؛ تنهاکمی از شدت شعله ها کاسته خواهد شد؛ ولی سوختن آن تا تمام شدن سوخت ادامه خواهدیافت؛ یعنی عملاً با ریختن آب، خاموش شدن آتش را به تاخیر می اندازیم. مشابه اینمساله برای معده ما زمانی به وجود می آید که مقدار زیادی غذای چرب مصرف کرده ایم ومتعاقب آن احساس عطش و تشنگی زیادی می کنیم. اشتباه اکثر ما این است که در این حالمرتّب آب مصرف می کنیم و عملاً سوختن چربی ها را با تاخیر مواجه می کنیم و باعث میشویم تا چند ساعت این احساس ناخوشایند حرارت و تشنگی و سنگینی معده ادامه داشتهباشد؛ در حالی که اگر در مقابل احساس نیاز ظاهری خود به آب مقاومت کنیم، خیلیسریعتر، غذای چرب، هضم خواهد شد و حرارت بدن فرو خواهد نشست. جالب است که احادیثشریف نیز بر این نکته که به دنبال مصرف غذاهای چرب نباید آب خورد؛ تاکید نمودهاند.(آب نخوردن پس از غذا، قاعده ای عام است و در مورد غذاهای چرب، تاکید بیشتریدارد.)

    ۱۶- هیچ گاه در حالی که هنوز هیزم هایقبلی موجود در تنور نیم سوزند؛ نباید هیزم جدید به آن اضافه کرد. این کار باعث خفهشدن آتش خواهد شد. به همین دلیل باید اکیداً از مصرف غذا در حال سیری پرهیزنمود.

     

    گردآوری:

    سیامک احدزاده

    پژوهشگر و مدرس طب سنتی

     


    این مطلب تا کنون 10 بار بازدید شده است.
    منبع
    برچسب ها : معده ,تنور ,هیزم ,همین ,خوردن ,شود؛ ,مقدار زیادی ,همین دلیل ,معصومین علیهم ,شود؛ مقدار ,بسیار زیاد ,شود؛ مقدار زیادی ,معصومین علیهم السلام ,حضرات معصومین علیهم ,
    معده

تبلیغات


    محل نمایش تبلیغات شما

پربازدیدترین مطالب

آمار

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

آخرین کلمات جستجو شده